سادات شهيد علوي در منطقه گيلان از احترام خاصي برخوردارند و هرجا که آرامگاه يک شهيد علوي باشد زيارتگاه مردم آن سامان است.

 امام زاده هادي و امام زاده محمد نوادگان امام چهارم معروف به شاه شهيدان نيز از اين سادات مي باشند که از احترام ويژه اي برخوردارند و با کرامتي که از سال 1362 از خود نشان دادند برادران و خواهران منطقه علاقه شديدي پيدا کردند که از زندگي آن دو شهيد با خبر شوند و حقير بر آن شدم طبق روايات و اسنادي که موجود بود اين مجموعه را گردآوري و در اختيار دوستاران خاندان ولايت قرار دهم.

  دهکده شاه شهيدان از نظر جغرافيايي

 شهيدان يکي از دهات کوهستاني خورگام است که مردمان آن از راه گله داري امرار معاش مي کنند. دهکده شهيدان از شرق به آسيا بر، جنوب شرقي ميان مرز ديلمان، شمال غربي درفک، جنوب به گلنگش خورگام منتهي مي گردد.

 اين ده داراي چشمه هاي گوارا و فرآورده  هاي دامي ميباشد مردم به گويش ديلمي که از فرهنگ اصيلي برخوردار است صحبت مينمايند. به علت وجود امام زاده محمد و امام زاده هادي معروف به شاه شهيدان هر ساله زوار زيادي به زيارت مشرف مي شوند هر ساله مردم در تابستان يک دهه علم بندي مي نمايند و در يک روز علم واچيني مي کنند. علم واچيني در شاه شهيدان سنتي ديرينه است و از مشتاقان بسياري برخوردار است.

  جنگ نامه امام زاده محمد و امام زاده هادي

 شيخ ابوسعيد خوارزمي روايت مي کند: چون سادات هاشمي در مکه معظمه و زيد بن موسي بن جعفر (ع) بعد از مرگ آن حضرت قيام کردند عاملان مامون ايشان را گرفته و نزد وي بردند و آن ملعون اکثر ايشان را به زهر شهيد کرد.

 حضرت سيد جلال الدين اشرف نيز از آن سادات بود که به قم هجرت نمودند و بعد از سفر به چند شهر ايران و ترويج دين مبين اسلام به گيلان امد تا در اين منطقه که ملحد ديلماني، چهل گوش چمني و سردمداران ديگر الحاد زندگي مي کردند، ترويج اسلام نمايند ولي طرفداران زور و تزوير با حضرت به جنگ مسلحانه پرداختند.

 امام زاده هاشم و جمعي ديگر از سادات نيز از مدينه به گيلان آمدند تا حضرت را ياري نمايند، بعد از جنگ زياد در اکثر بلاد گيلان حضرت سيد جلال الدين اشرف و ديگر سرداران لشکرش شهيد شدند.

 بقيه امام زادگان و سادات متفرق گشته و هر کدام را کفار به نوعي شهيد نمودند.

 طبق روايات زيادي امام زاده محمد و امام زاده هادي، که نوادگان امام چهارم بودند دو يار جوان حضرت سيد جلال الدين اشرف بودند که بعد از شهادت ايشان با عده اي از سادات به کوههاي ديلمان و دامنه هاي کوهستاني درفک عزيمت نمودند، زيرا منطقه هم از نظر استراتژيک جنگي مساعد بود و هم مردم ستم ديده آن ديار آمادگي پذيرش اسلام را داشتند.

 برابر روايات چهل گوش چمني که يکي از دشمنان بزرگ اولاد علي (ع) به حساب مي امد مقر حکومتش در تالش کول ديلمان بود. از پايگاه سادات اطلاع حاصل نموده عده اي را به جنگ با ايشان و به محل شهيدان خورگام مي فرستد و پس از جنگي شديد در منطقه امام زاده  هادي از فرق سر و امام زاده محمد از پهلو ضربه خورده شهيد مي شوند. و هر يک از يارانشان نيز به طريقي شهيد مي گردند.

 يکي از دوستداران اين خاندان که در منطقه به شغل چوپاني اشتغال داشته خوابي ميبيند که پيکر مطهر اين دو شهيد و يارانشان را در تابوتي قرارداده و با وجود فشارهايي که از طرف جيره خواران دستگاه عباسي به وي وارد مي شده دفن ميکرد تا زماني که شيعيان منطقه بر ايادي چهل گوش مسلط مي شوند ساختماني مجلل بر روي اين دو امام زاده بنا مي کنند که به نوع خود در آن زمان در منطقه بي نظير بوده زيرا بنايي است آجري و در آن زمان در منطقه آجري وجود نداشته با حفاري هايي که بعدا  در اطراف نموده اند کوره اي آجر پزي کشف شده که به احتمال زياد آجر ساختمان بقعه در آنجا پخته شده است. ميخ هاي ساختمان نيز صيقل ساخت و چکشي و چوبش تبري تراش مي باشد در کتاب تاريخ گيلان نوشته آقاي کشاورز آمده است که ساختمان بقعه مربوط به 700 سال پيش است.

 به استناد نوشته وي بدنه ضريح چوبي را که احتمالا دومين ضريح بقعه مي باشد مرحوم ملا محمد حسين رشتي و مرحوم مير ظهير و نجاري که در آن زمان از نظر صنعت درودگري بي نظير بوده و از سراوان رشت به زيارت مشرف شده ساخته و بر روي آرامگاه امام زادگان مي گذارند. بعد از گذشت سالها و همت اهالي منطقه و مسئولين وقت اوقاف استان گيلان در تابستان 1362 ضريحي فلزي ساخت آقاي ايرج پنيرچي از رشت جايگزين ضريح چوبي مي شود با برداشتن ضريح قديمي حاضرين به دو شهيد نوراني برخورد مي نمايند .

  واقعه اي که همه را به حيرت وا داشت

 در تابستان سال 62 هنگام تعويض ضريح کهنه بقعه شاه شهيدان حاضرين با پيکر پاک دو سيد جوان و نوراني و روحاني که بدن يکي کامل و دست نخورده و بدن ديگر نيز پوست بر بدن چسبيده و جدا نشده بر ميخورند که آثار ضربت شمشير بر فرق سر مشخص و اثر ضربه تيرِ کمان بر پهلو هويدا بوده.

 اين واقعه نظر خبرنگاران و دست اندرکاران رسانه هاي گروهي و صاحبنظران و مسئولان را جلب نمود که مدير کل اوقاف استان گيلان و مسئولان ديگر بمحل مذکور رفته و جريان را صورت جلسه نمودند.

 فلسفه مراسم علم واچيني در شاه شهيدان

 ساليان پيش مردم شهيدان، ييلاق و قشلاق مي کردند و زمستانها را در دشت گيلان در روستاهايي مانند تازه آباد جانگاه، دوست لات، خرارود، زراوا، سلش، راهدار، پشته، دولديم، کاورود، شهربيجار، موش بيجار، ديلم ده، رودسرا، گيل زا رو، لاپا سرا، زندگي مي کردند يا در کلهت هايي گاوکل، تنگ رود، ميان لنگه، کلدم سرا، مار سرا، و کلارده به سر مي بردند. اگر در مدت اقامت اين افراد در دشت گيلان يا کهلت کسي فوت ميکرد با اينکه راه مال رو برفگير و صعب العبور بود افرادي جمع مي شدند حتي اگر با اسب و قاطر هم ميشد جسد را به شاه شهيدان مي رساندند و در صحن امام زادگان دفن مي نمودند اين سنت در حال حاضر هم وجود دارد و چون بيشتر ماه محرم مصادف مي شد با فصولي که  اهالي در حال کوچ بودند بنا بر اين در فصل تابستان که همه در شهيدان اقامت داشتند يک دهه در کنار امام زادگان شاه شهيدان و بر مزار درگذشتگان خود علم بندي نموده و به عزاداري مي پرداختند و در روز دهم علم واچيني مي کردند.

 شکل علم

 علم عبارت از چوبي به اندازه سه متر و قطر پانزده سانتيمتر که نوک چوب متصل به پنچه فلزي که منقوش به آيات قراني است مي باشد است.

 طرز بستن علم ”علم دودي“

 ريش سفيد محل متولي بقعه و هيئت امنا با کمک اهالي و زواري که جمع هستند نمدي که از پشم گوسفند درست شده جلوي بقعه رو به قبله مي اندازند و بالاي آن متکايي مي اندازند نوک چوب را روي متکا قرار مي دهند و بعد متولي پارچه هايي را که زوار به عنوان نذري آورده اند به دست ريش سفيد داده و يکي يکي تا اندازه اي که ممکن و معقول باشد به دور چوب مي بندند. مداحي هم از جريان حرکت اهل بيت حضرت سيد الشهدا به کربلا نوحه سرايي مينمايد اهالي و زوار حاضر سينه زني مي کنند البته اين موضوع با خبر دادن قبلي به اهالي مي باشد.

 علم بندي حتما بايد در روز چهار شنبه صورت گيرد تا جمعه هفته بعد مراسم علم واچيني انجام بگيرد.

 سپس علم را در سمت قبله داخل مسجد محل در ديوار جنوبي به روي دو چوب قرار مي دهند و مدت ده شب اهالي در مسجد جمع شده وبه سخنراني روحاني گوش ميدهند و آنگاه به سينه زني مي پردازند.

 در اين ده شب هيئت امنا مسجد شخصي را با عنوان علم پا (پاينده و مراقب علم) استخدام مي کنند که بعد از اتمام مراسم سينه زنه در مسجد مي خوابد معتقدند که تنهاگذاشتن علم کراهت دارد.

 هر شب از حضار با چاي پذيرايي نموده و در مسجد براي فقرا از مردم پول جمع آوري مي نمايند و به مداح روحاني علم پا قهوه چي و خادم مسجد مي دهند.

 علم واچيني

 در روز دهم از مراسم علم بندي در شاه شهيدان علم واچيني انجام مي گيرد که بسيار ديدني و در بيشتر نقاط گيلان داراي آوازه اي مي باشد

 تعزيه خواني

 در روز علم واچيني تعزيه خوان هاي دوره گرد نيز چند مجلس تعزيه مي خوانند که اين افراد بيشتر از شهرستان قزوين مي آيند و از مجالس تعزيه معروف تعزيه طفلان حضرت مسلم است چون ريشه فرهنگي در منطقه دارد و از طرفداران زيادي در منطقه برخوردار است.

 در اين مراسم مراثي و نوحه هاي مخصوصي خوانده ميشود. هم چنين مسير حرکت سينه زنان نيز از پيش تعيين شده و با آداب مخصوصي همراه است.